Римзил Вәлиев — танылған журналист, йәмәғәт эшмәкәре

Билдәле яҡташтарыбыҙҙың шәхси тормошоноң биографик даталары, ҡағиҙә булараҡ­­, тыуған яҡ — был осраҡта беҙҙең районыбыҙ hәм Башҡортостан Республикаһы өсөн мөhим ваҡиғаға әүерелә. Журналист hәм йәмәғәт эшмәкәре Римзил Сәлих улы Вәлиев 75 йәшлек юбилейы мәғлүмәт киңлегендә, айырыуса, глобаль интернет селтәрендә киң резонанс уятты, унда яҡташыбыҙ тәрән аналитик hәм ижтимағи процестарҙың координаторы булараҡ танылды. Ул хәҙер ҙә кешеләрҙең ижтимағи аңына, хәҙерге замандың актуаль проблемаларын хәл итеүгә актив йоғонто яһай.

Ҡазанда йәшәп, Римзил Вәлиев тыуған районы халҡын борсоған Башҡортостан Республикаһының көнүҙәк проблемаларын күҙәтеп бара, яҡташтарының ҙур мәҙәни-тыуған яҡты өйрәнеү проекттарында ҡатнашыуына ярҙам итә. Римзил Вәлиевтың биографияһы ул тыуып үҫкән Дүсән, үҙе тамамлаған Айыт урта мәктәбе һәм ҙур журналистикаға юлы башланған район гәзите «Яҡты юлдан» редакцияһы менән бәйле булыуы айырыуса иғтибарға лайыҡ.

Уны район музейы хеҙмәткәрҙәре айырыуса юғары баһалай. Уның патриот-шағир Фәтих Кәрим hәм дипломат Кәрим Хәкимов музейҙарына ҡыҙыҡһыныусан мөнәсәбәте башҡа төбәктәрҙә һәм илдәрҙә күренекле яҡташтарын танытыуға ярҙам итә.

Римзил Салих улының тормошо hәм эшсәнлеге лә тыуған районы тарихының ҙур өлөшө булып тора, тип ышаныс менән әйтергә була. Уның биографияһы ижадҡа hәм hөнәри үҫешкә юл табырға хыялланған йәш яҡташтары өсөн бик фәһемле. Римзил Вәлиевтың юбилейы контекстында танылған публицистың ижади биографияһы hәм ижтимағи эшсәнлеге биттәрен күҙәтеү урынлы булыр.

Вәлиев Римзил Сәлих улы 1949 йылда Дүсән ауылында тыуған. 1966 йылда ул Айыт урта мәктәбен тамамлай, «Марс» колхозында, бер аҙҙан «Якты юлдан» гәзитендә эшләй, 1967 йылда Башҡорт дәүләт университетына уҡырға керә. 1972 йылда Бишбүләк районы гәзитендә редактор урынбаҫары булып эшләүен дауам итә, райондың ижтимағи тормошонда актив ҡатнаша. 1973 йылда Р.С. Вәлиев, перспективалы журналист hәм йәмәғәт эшмәкәре булараҡ, комсомолдың Башҡортостан Өлкә комитеты тарафынан ВЛКСМ Үҙәк Комитеты ҡаршыһындағы юғары комсомол мәктәбенә уҡырға ебәрелә, уны тамамлағас, дүрт йыл дауамында БАССРҙың республика йәштәре гәзите «Ленинин»сы гәзитендә уңышлы эшләй, ә 1979 йылда Ҡазанға «Комсомольская правда» гәзитенә Иҙел буйы төбәге буйынса корреспондент булып эшкә күсерелә.

Республика hәм үҙәк матбуғатта эшләп, Римзил Вәлиев танылған публицист hәм дөйөм союз масштабындағы сәйәси хеҙмәткәргә әүерелә. «Комсомольская правда», «Советская культура» гәзиттәрендә үҙ хәбәрсе сифатында hәм «Иҙел» йәштәр журналының (Ҡазан ҡалаһы) беренсе баш редакторы вазифаһында эшләү Р.С. Вeлиевтың ябай булмаған ижади hәм ойоштороу һәләттәрен аса. Ул сит илдәрҙә йәшәүсе ватандаштар өсөн «Дoнъя» гәзитен, «Дoнья» радиоканалын («Татарстан тулҡынында») асыу инициаторы hәм ҡатнашыусыһы була.

2006 йылда уның татарҙарҙың hәм Иҙел буйы hәм Уралдың башҡа халыҡтарының милли-мәҙәни үҫеше тураһындағы китабы «Автор книги — журналист» номинацияһында иң яҡшы китап тип таныла hәм «Гәлсәр ҡауырһын» призына лайыҡ була. Республиканың халыҡ-ара эшсәнлеге һәм мәҙәни элемтәләрен үҫтереүгә индергән өлөшө өсөн Р.С. Вәлиевҡа «Татарстан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре» тигән маҡтаулы исем бирелде. Римзил Вәлиевтың эшмәкәрлеге һәм ижады тураһында мәғлүмәт hәм биографик материалдар төбәк heм федераль баҫмаларҙа баҫыла. Уның тураһында мәғлүмәт Татар энциклопедияһына hәм Швейцарияла нәшер ителгән «Кто есть кто» Халыҡ-ара энциклопедияға индерелгән. Ул татар, башҡорт, сыуаштар hәм Рәсәйҙең башҡа төрки халыҡтарының тарихын hәм мәҙәниәтен яҡтырта, бының өсөн 2015 йылда «Тюрксой» Халыҡ-ара ойошмаһының дипломына hәм премияһына лайыҡ була. 1992-2002 йылдарҙа Р.С. Вәлиев Бөтә дoнъя татар конгрессы Башҡарма комитеты рәйесенең беренсе урынбаҫары, 2002-2007 йылдарҙа Рәсәй татарҙарының Федераль милли-мәҙәни автономияһы Советы Рәйесе була. Yҙ эшсәнлегендә Римзил Вәлиев Бишбүләк районының ролен ғорурлыҡ менән билдәләп үтә, кесе Ватанының иҫтәлекле урындары тураһында һөйләй, тыуған районы hәм уның ауылдарының тарихын пропагандалауға лайыҡлы өлөш индерә. Ул Айыт урта мәктәбе тураһында китапты «Дим ярҙарындағы Оксфорд» мәҡәләләре) hәм Айыт ауылының 250 йыллығына юбилей альбомын —

«Айыт минең йөрәгемдә» китабында «Минең беренсе башҡалам» мәҡәләһен баҫтырыуҙа әҙерләүҙә актив ҡатнаша. Һуғышсы шағир Фәтих Кәримдең 100 йыллыҡ юбилейы алдынан Римзил Вәлиев уның тормошон hәм ижадын пропагандалау буйынса ҙур эш алып бара, яҡташ шағирҙың юбилейына бағышланған осрашыуҙар hәм әҙәби кисәләр ойоштора. Ф. Кәримдең ҡыҙы Л.Ф. Кәримова менән бергә Римзил Вәлиев Ҡазан, Бәләбәй ҡалаларында, Бишбүләк районының Айыт урта мәктәбендә, шулай уҡ Татарстан ҡалаларында әҙәби осрашыуҙар hәм хәтер кисәләре үткәреүҙә ҡатнаша.

Фәтих Кәримдың юбилейҙары уңайынан үткәрелгән фәнни-ғәмәли конференциялар Рәсәй төбәктәрендә киң ижтимағи яңгыраш hәм резонанс алды. Яҙыусылар, ғалимдәр, йәмәғәт һәм дәүләт эшмәкәрҙәре ҡатнашында телетапшырыуҙар ойошторола. Телерадиоканалдарҙа сығыш

яһағанда, Р.С. Вәлиев күренекле эшмәкәрҙәр һәм иҫтәлекле урындар тураһында һөйләй, милли мәҙәниәттең күренекле вәкилдәренең иҫтәлеген мәңгеләштереү буйынса Башҡортостан hәм Бишбүләк районы эшсәнлеген юғары баһалай.

Римзил Вәлиев Фәтих Кәрим музейына документтар hәм экспонаттар менән тулыландырыуҙа ярҙам итте, шулай уҡ ул күренекле дәүләт эшмәкәре һәм дипломат К. Хәкимовтың тормошон һәм эшсәнлеген пропагандалау буйынса ҙур эш алып бара. Р.С. Вәлиев О.Б.Озеровтың «Карим Хакимов: летопись жизни» китабы буынса Анталья ҡалаһында (Төркиә) hәм Бeйрут ҡалаһында (Ливан) танылған фән hәм дипломатия эшмәкәрҙәре ҡатнашлығында ойошторолған онлайн конференция эшендә ҡатнашты. Был hәм башҡа конференцияларҙа Р.С. Вәлиев Бишбүләк районы hәм Башҡортостан Республикаһындағы яҡташтары исеменән сығыш яһаны.

Римзил Вeлиев Башкортостанда тыуған күренекле әҙәбиәтселәр - Дәрмәнд, Фәтих Кәрим, Мирсәй Әмир, Әмирхан Еники hәм башҡа яҡташтарының әҫәрҙәренең үҙенсәлектәрен hәм ысын халыҡсан характерҙарын аса. Р.С. Вәлиев «Бына һиңә, ҡоҙағый!» тигән популяр хикәйә авторы, унда татар, башҡорт, сыуаш, грузин hәм рус ғаиләләре вәкилдәре ҡатнашлығында татар-башҡорт туйҙары тураһында юмор менән һөйләнелә. Был хикәйәнең аудиояҙмаһы Ҡазанда сығарылған СD дискта таратыла. Шуныһын да билдәләп үтeргә кәрәк, юбилярҙың тормош иптәше, Өфө ҡалаһында тыуған журналист Зилә Рәхимйән ҡыҙы Вәлиева Татарстан Республикаһының танылған ижтимағи hәм Татарстан Республикаһының дәүләт эшмәкәре булды, ике йыл дауамында парламенттың вице-спикеры, министр hәм республиканың вице-премьеры булып эшләне. Р.С.Вәлиевтарҙың улдары үҙҙәрен идеология һәм иҡтисади хеҙмәттәшлек буйынса квалификациялы белгестәр итеп күрһәтте: Шамил Римзил улы Вәлиев — танылған журналист hәм йәмәғәт эшмәкәре, Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышының VII саҡырылыш депутаты, Денис Римзил улы Вәлиев — Татарстан Республикаһының Ҡаҙағстандағы тулы вәкәләтле вәкиле.

Римзил Вәлиев туғандары менән бергә Дүсән ауылында Айыт ауылында әсәһе Фазиланың һәм  атаһы, билдәле хужалыҡ һәм Совет етәксеһе, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы Сәлих Вәлиевтың йыллыҡ юбилейҙары хөрмәтенә ейәндәре, бүләләре һәм башҡа туғандары менән осрашыуҙар уҙғара. Үҙ яҙмаларында Р.С. Вәлиев яҡташтарының  мәнфәғәттәрен яҡлай, Бишбүләк районының социаль-иҡтисади үҫешенә ҙур иғтибар бирә.

Уныn кyп яҡлы эшсәнлеге райондың абруйын үҫтерергә, Бишбүләк халҡының тормошон яҡшыртырға ярҙам итә.

Рәйсә ХАФИЗОВА,

Фәтих Кәрим музейы мөдире.

Айыт ауылы.