Фитыр саҙаҡаһының төп маҡсаты: кемгә, ҡасан, күпме бирелергә тейеш?

Фытыр саҙаҡаһының иң әҙ күләме (фәҡирҙәрҙән) – 200 һум, зәкәт түләүселәрҙән – 1200 һум күләмендә;
Фидиә саҙаҡаһы ураҙа тотмаған һәр көн өсөн 400 һум күләмендә билдәләнгән.
Фытыр нимә ул?
Фытыр (ғәр. فطر — “ашау”, “ауыҙ асыу”) — Рамаҙан айы тамамланыу хөрмәтенә бирелә торған махсус саҙаҡа. Ул вәжиб йәки мотлаҡ ғәмәл, йәғни уны үтәү шарт.
Ни өсөн ул бирелә?
Фытыр саҙаҡаһының ике төп сәбәбе бар:
1. Рәүзәне таҙартыу: Рамаҙан дауамында кеше белә тороп йәки белмәйсә ебәргән хаталар, буш һүҙҙәр, әҙәпһеҙлектәр өсөн был саҙаҡа ураҙаны таҙарта.
2. Фәҡирҙәрҙе ҡыуандырыу: байрам көнөндә ярлылар ҙа, мохтаждар ҙа туҡ булһын, байрам табыны күрһен өсөн бирелә.
Кемдәр бирергә тейеш?
Фытыр саҙаҡаһын үҙе лә, ғаиләһе лә бер көнлөк ризыҡ менән тәьмин ителгән һәр мосолман кеше үҙе өсөн дә, ҡарамағындағылар (ҡатыны, балалары, хеҙмәтселәре) өсөн дә бирергә бурыслы.
Әгәр бала Рамаҙандың һуңғы көнөндә ҡояш байығандан һуң тыуһа, уның өсөн фытыр бирелмәй. Әгәр кеше мосолман булмаһа ла, үҙ ҡарамағындағы мосолмандар (хеҙмәтселәр, өйҙә йәшәүселәр) өсөн фытыр түләргә тейеш.
Фытыр саҙаҡаһының күләме ни тиклем?
Фытырҙың төп үлсәү берәмеге — сағ (ғәр. صاع). Был күләм самаһы. Төрлө мәҙһәбтәрҙә уның ауырлығы төрлөсә баһалана:
Хәнәфи мәҙһәбе (Башҡортостанда киң таралған): 1 сағ = яҡынса 3300 грамм (3,3 кг). Әммә фытырҙы бойҙайҙан биргәндә, ярым сағ (яҡынса 1,6-1,65 кг) биреү ҙә етә.
Башҡа мәҙһәбтәрҙә: 1 сағ = 2176 грамм тирәһе.
Ғөмүмән, практикала фытыр өсөн бер кешегә яҡынса 2-3 килограмм аҙыҡ-түлек (он, дөгө, ҡарабойҙай, хөрмә, йөҙөм) биреү хәйерле.
Нимә менән бирергә?
Пәйғәмбәр ваҡытында фытырҙы түбәндәге аҙыҡтарҙан биргәндәр: хөрмә, арпа, йөҙөм (кишмиш), ҡорот (ҡаҡланған эремсек), бойҙай. Хәнәфи мәҙһәбендә фытырҙы аҡсалата биреү ҙә рөхсәт ителгән. Әммә күп ғалимдар фекеренсә, аҙыҡ-түлек менән биреү — Сөннәткә оҡшағаныраҡ.
Ҡасан бирергә?
Иң дөрөҫ ваҡыты: Ураҙа байрамы (Ғәйет) намаҙына тиклем.
Рөхсәт ителгән ваҡыт: Рамаҙан айы дауамында ла, байрамға 1-2 көн ҡалғанда ла бирергә мөмкин.
Ярамаған ваҡыт: байрам намаҙынан һуң ҡалдырыу — мәкруһ (яҙыҡ) ғәмәл. Был осраҡта ул ғәҙәти саҙаҡа булып һанала, әммә “фытыр” сауабынан мәхрүм ҡала.
Кемгә бирергә ярай?
Фытыр саҙаҡаһы мохтаж һәм фәҡир мосолмандарға ғына бирелә.
Кемгә бирергә ЯРАМАЙ?
Түбәндәге кешеләргә фытыр биреү дөрөҫ түгел:
1. Ата-әсәгә, олатай-өләсәйгә: үҙегеҙ тәрбиәләүсе булған кешеләргә бирелмәй.
2. Балаларға, ейәндәргә: үҙегеҙҙең тәрбиәгеҙҙәге балаларға түләнмәй.
3. Мәсеттәргә, мәҙрәсәләргә: зәкәт үҙе фәҡирҙәргә тәғәйенләнгән, дини учреждениены төҙөкләндереү өсөн түгел .
4. Үҙ ҡатынығыҙға: ир ҡатынына фытыр бирә алмай.

tabin-gafuri.ru